Yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaştığı dijital çağda, bu sistemlerin arka planda oluşturduğu “görünmeyen su tüketimi” uzmanlar tarafından kritik bir uyarı konusu olarak gündeme taşındı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zeka sistemlerinin su kaynakları üzerindeki dolaylı etkilerine dikkat çekerek, dijital dönüşümün mutlaka su verimliliğiyle birlikte planlanması gerektiğini vurguladı.
Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zekanın tamamen karşısında olunmaması ancak çevresel etkilerinin ise göz ardı edilmemesi gerektiğini belirterek, “Hedefimiz daha fazla yapay zeka değil, daha sürdürülebilir yapay zeka olmalıdır” dedi.
Samsun özelinde yapılan değerlendirmelere dikkat çeken Demir, yapay zeka kaynaklı su tüketiminin toplam kullanım içinde kayda değer bir paya ulaşabileceğini ifade ederek, “Samsun’da tüketilen suyun yaklaşık yüzde 2 ila 3’ünün yapay zeka kaynaklı tüketimden kaynaklandığı hesaplanmaktadır. Bu durum, sulama alanlarının önemli bir kısmına denk gelen bir su kaybı anlamına gelmektedir” diye konuştu.
Veri merkezlerinin gizli su tüketimi
Yapay zeka sistemlerinin çalışma prensibine değinen Demir, kullanıcıların yaptığı her sorgunun arka planda ciddi bir enerji ve su maliyeti oluşturduğunu söyledi. Demir, “Her yapay zeka uygulaması dev veri merkezlerinde çalışıyor. Bu merkezlerdeki sunucular yüksek ısı üretiyor ve soğutulmaları gerekiyor. Bu soğutma süreçlerinde ciddi miktarda su kullanılıyor. Tek bir sorgu küçük görünse de, milyarlarca işlem düşünüldüğünde toplam etki oldukça büyüktür” şeklinde konuştu.
“Su yönetimi artık stratejik bir güvenlik meselesidir”
Türkiye’nin iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha yoğun hissettiğini belirten Demir, “Ülkemiz, iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha yoğun hissetmektedir. Son yıllarda artan sıcaklıklar, düzensiz yağış rejimi, uzun süren kurak dönemler, azalan yeraltı su seviyeleri ve su kaynakları üzerindeki baskılar, su yönetimini ulusal güvenlik düzeyinde stratejik bir konu haline getirmiştir. Kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı bakımından Türkiye, su stresi yaşayan ülkeler arasında yer almakta; mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde önümüzdeki yıllarda su fakirliği sınırına daha da yaklaşacağı öngörülmektedir. Tam da bu süreçte ülkemizde veri merkezlerinin sayısının artması, yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşması ve dijital dönüşümün hızlanması; su kaynaklarının yönetimine yeni bir boyut kazandıracaktır. Bugün enerji yatırımları planlanırken su ihtiyacının da aynı ölçüde dikkate alınması gerekmektedir. Çünkü enerji ile su birbirinden ayrı düşünülemeyecek iki stratejik kaynaktır” ifadelerini kullandı.
“Hedef daha fazla yapay zeka değil, daha sürdürülebilir yapay zeka olmalı”
Demir, şöyle devam etti:
“Ancak burada önemli olan, yapay zekayı bir tehdit olarak görmek değildir. Aksine doğru planlandığında yapay zeka, su kaynaklarının korunması için en güçlü araçlardan biri olabilir. Akıllı sulama sistemleri sayesinde tarımsal su tüketimi azaltılabilir; su şebekelerindeki kaçaklar gerçek zamanlı olarak tespit edilebilir; kuraklık ve taşkın riskleri önceden tahmin edilebilir; baraj işletmeleri daha verimli yönetilebilir; şehirlerin su talebi daha doğru planlanabilir. Aynı teknoloji, iklim değişikliğine uyum çalışmalarında ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetiminde önemli katkılar sağlayabilir. Bu nedenle asıl hedefimiz, ‘daha fazla yapay zeka’ değil, ‘daha sürdürülebilir yapay zeka’ olmalıdır. Yapay zeka, insanlığın geleceğini şekillendirecek en önemli teknolojilerden biridir. Ancak bu geleceğin sürdürülebilir olabilmesi için doğal kaynaklarımızı da aynı özenle korumamız gerekmektedir. Artık yalnızca güçlü yapay zeka sistemlerinden değil, çevresel etkisi düşük yapay zeka sistemlerinden de söz etmek zorundayız. Bunun için yeni bir yaklaşım olan Yeşil Yapay Zeka yaklaşımını geliştirilmeliyiz. Bu yaklaşım; daha az enerji tüketen algoritmaları, daha verimli işlemcileri, yenilenebilir enerji kullanan veri merkezlerini, alternatif su kaynaklarıyla çalışan soğutma sistemlerini ve düşük karbonlu dijital altyapıları esas almalıdır. Nasıl ki bugün yeşil binaları, yeşil sanayiyi ve yeşil ulaşımı konuşuyorsak, yarının en önemli konusu da yeşil veri merkezleri olacaktır.”
Sürdürülebilir dijital dönüşüm için öneriler
Prof. Dr. Yusuf Demir, sürdürülebilir dijital dönüşüm için önerilerini şöyle sıraladı:
“Üniversitelerde ‘Sürdürülebilir Yapay Zeka ve Su Yönetimi’ alanında disiplinler arası araştırmalar desteklenmelidir. Belediyeler, su idareleri ve organize sanayi bölgelerinde yapay zeka tabanlı su yönetim sistemleri yaygınlaştırılmalıdır. Veri merkezlerinde su ayak izi ölçümü ve raporlaması yaygınlaştırılmalıdır. Yapay zeka uygulamalarının enerji ve su verimliliğini artıracak teknolojilere öncelik verilmelidir. Kamu kurumları ve özel sektör için sürdürülebilir dijital altyapı standartları oluşturulmalıdır. Yapay zeka stratejileri, ulusal su verimliliği ve iklim değişikliğine uyum politikalarıyla bütünleşik olarak planlanmalıdır. Bugün dünya, yeni bir sanayi devrimini yaşamaktadır. Bu devrimin yakıtı yalnızca veri değildir. Enerjidir, sudur veya doğal kaynaklardır. Eğer dijital dönüşümü doğal kaynakları koruyarak gerçekleştiremezsek, gelecekte teknolojik başarılarımızı çevresel kayıplarımız gölgeleyebilir. 21. yüzyılda ülkelerin gerçek zenginliği yalnızca veri üretme kapasitesiyle değil; su kaynaklarını ne kadar akılcı yönettikleriyle de ölçülecektir. Çünkü geleceğin en stratejik kaynağı petrol değil; temiz, güvenli ve sürdürülebilir sudur. Yapay zeka çağında en akıllı toplumlar, teknolojiyi geliştirirken suyu da koruyabilen toplumlar olacaktır.” – SAMSUN
Yorumlar kapalı.